Việt Nam đề xuất cắt giảm thuế nhiên liệu môi trường trong bối cảnh giá dầu biến động do Trung Đông ảnh hưởng.
Việt Nam đã đề xuất giảm một nửa thuế bảo vệ môi trường đối với các sản phẩm nhiên liệu, trong bối cảnh cơ quan chức năng tìm cách kiềm chế lạm phát và ổn định thị trường năng lượng trong nước. Động thái này phản ánh xu hướng chung trên toàn cầu, khi các chính phủ tạm thời nới lỏng các công cụ định giá môi trường trong giai đoạn thị trường năng lượng chịu áp lực.
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến công chúng về dự thảo nghị quyết, theo đó sẽ giảm thuế đối với xăng (trừ ethanol) và nhiên liệu hàng không xuống còn 1.000 đồng/lít (tương đương 7,6 cent Mỹ) từ mức 2.000 đồng, đồng thời giảm thuế dầu diesel xuống còn 500 đồng/lít từ mức 1.000 đồng.
Thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu ở Việt Nam là khoản thu cố định tính trên mỗi lít theo Luật Thuế Bảo vệ Môi trường, được tính vào giá nhiên liệu nhằm phản ánh tác động môi trường của việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch và đóng góp vào ngân sách nhà nước.
Mức thuế giảm này sẽ được áp dụng từ thời điểm ban hành đến hết ngày 30 tháng 6, và Chính phủ được phép gia hạn tùy theo diễn biến thị trường.
Hiện nay, thuế bảo vệ môi trường chiếm khoảng 6,7% giá cơ sở của các sản phẩm nhiên liệu. Trong bối cảnh giá nhiên liệu toàn cầu biến động mạnh, việc giảm thuế được đề xuất nhằm giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời góp phần ổn định giá trong nước.
Bộ Tài chính ước tính việc cắt giảm thuế sẽ làm giảm thu ngân sách nhà nước khoảng 1,79 nghìn tỷ đồng (tương đương 67,9 triệu USD) mỗi tháng, bao gồm cả giảm thu thuế giá trị gia tăng.
Đề xuất của Việt Nam phản ánh xu hướng rộng hơn trong các cú sốc năng lượng toàn cầu gần đây, khi nhiều chính phủ ưu tiên ổn định kinh tế ngắn hạn hơn là duy trì các cơ chế định giá môi trường.
Các quốc gia ở châu Âu và châu Á đã triển khai các biện pháp tương tự trong cuộc khủng hoảng năng lượng giai đoạn 2022–2023. Đức tạm thời giảm thuế nhiên liệu như một phần của gói hỗ trợ nhằm giảm áp lực cho hộ gia đình, trong khi Ý và Tây Ban Nha cắt giảm thuế nhiên liệu và áp dụng trợ cấp để giảm tác động của chi phí tăng cao. Tại châu Á, Hàn Quốc và Ấn Độ cũng hạ thuế nhiên liệu nhằm kiềm chế lạm phát và hạn chế tác động của việc giá dầu thế giới tăng mạnh đối với người tiêu dùng trong nước.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho biết trong giai đoạn khủng hoảng năng lượng 2022–2023, nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp giảm thuế tạm thời, bao gồm giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu và thuế giá trị gia tăng đối với các sản phẩm năng lượng, như một phần của các gói tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát và bảo vệ hộ gia đình cũng như doanh nghiệp trước chi phí gia tăng.
Theo OECD, đây là một trong những phản ứng chính sách phổ biến nhất ở các nền kinh tế thành viên và đối tác, cho thấy tính nhạy cảm về mặt chính trị của việc định giá năng lượng trong giai đoạn giá tăng mạnh.
Trong khi đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết các chính phủ đã mở rộng đáng kể hỗ trợ đối với nhiên liệu hóa thạch, với trợ cấp tiêu dùng vượt 1.000 tỷ USD vào năm 2022 — mức cao nhất từng được ghi nhận. Sự gia tăng này chủ yếu do các biện pháp chính sách nhằm hạn chế việc chuyển tải giá năng lượng quốc tế cao sang người tiêu dùng.
IEA nhận định rằng các biện pháp này đã giúp giảm chi phí thực tế của nhiên liệu hóa thạch đối với người dùng cuối, qua đó giảm tác động kinh tế trước mắt, nhưng đồng thời cũng làm chậm quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch do làm suy yếu tín hiệu giá khuyến khích tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.
Bộ Tài chính Việt Nam cho biết việc điều chỉnh thuế đề xuất nhằm hỗ trợ các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội năm 2026, đặc biệt là duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát, đồng thời vẫn nằm trong khuôn khổ pháp lý hiện hành.
Dự thảo nghị quyết đang được lấy ý kiến công chúng trước khi trình Quốc hội phê duyệt, đồng thời cho biết các mức thuế đề xuất là mức thấp nhất được phép theo thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Bài viết này được dịch từ: Eco-Business – “Vietnam proposes environmental fuel tax cuts amid Middle East-driven oil volatility”, March 30, 2026
