Tình hình PTBV và ESG tại Hoa Kỳ dưới chính quyền Trump thứ hai (2025) 

Chính quyền Tổng thống Donald Trump (nhiệm kỳ thứ hai, bắt đầu từ 2025) đã đánh dấu một sự đảo ngược sâu sắc các chính sách phát triển bền vững và ESG ở cấp liên bang. Ngay trong những ngày đầu nhiệm kỳ, Tổng thống Trump đã rút Hoa Kỳ khỏi Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu lần thứ hai, coi hiệp định này là gánh nặng bất lợi cho kinh tế Hoa Kỳ【37】. Ông ưu tiên thúc đẩy nhiên liệu hóa thạch và “độc lập năng lượng” nội địa – thể hiện qua các lệnh hành pháp khuyến khích mở rộng khai thác dầu khí (kể cả tại Khu Dự trữ Thiên nhiên Quốc gia Bắc Cực ở Alaska) và nới lỏng quy định về khoan thăm dò trên đất liên bang【31】. Đồng thời, chính quyền đã thu hồi hoặc đình chỉ nhiều sáng kiến khí hậu từ thời kỳ tiền nhiệm: chẳng hạn bãi bỏ các quy định hạn chế phát thải carbon của các nhà máy điện và tiêu chuẩn phương tiện giao thông sạch do chính quyền trước ban hành【31】. Việc đề cập đến “biến đổi khí hậu” và các ưu tiên phát triển bền vững bị loại bỏ khỏi chương trình nghị sự liên bang – nhiều trang thông tin về khí hậu trên các website cơ quan chính phủ đã bị gỡ bỏ【21】. Thay vào đó, chính quyền Trump thứ hai tập trung “giải phóng” các ngành công nghiệp khỏi các quy định môi trường mà họ cho là rào cản tăng trưởng kinh tế.

Một đặc điểm nổi bật là sự thay đổi mạnh mẽ trong ngân sách và quy định liên bang liên quan đến khí hậu. Chính quyền Trump đề xuất cắt giảm ngân sách liên bang năm 2026 tới 163 tỷ USD ở các lĩnh vực phi quốc phòng, đặc biệt nhắm vào các chương trình năng lượng sạch và môi trường【32】. Cụ thể, Nhà Trắng đề xuất cắt bỏ hơn 15 tỷ USD khoản tài trợ cho năng lượng tái tạo và công nghệ thu giữ carbon từ đạo luật hạ tầng năm 2021, đồng thời hủy 6 tỷ USD dành cho trạm sạc xe điện【32】. Ngân sách Bộ Năng lượng được định hướng lại để tập trung nghiên cứu khai thác thêm dầu khí, than đá và phát triển năng lượng hạt nhân, thay vì các nguồn năng lượng sạch【32】. Bộ Nông nghiệp bị cắt giảm 4,5 tỷ USD, chủ yếu ở các chương trình bảo tồn đất và phát triển nông thôn xanh【32】. Đặc biệt, ngân sách Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) bị đề xuất cắt hơn một nửa so với mức năm 2025, loại bỏ hoàn toàn nhiều chương trình nghiên cứu và công bằng môi trường liên quan đến biến đổi khí hậu【32】. Văn phòng Nghiên cứu & Phát triển của EPA bị cắt giảm hàng trăm triệu USD, ngừng các nghiên cứu về khí hậu, và cả Cục Quản lý Khí quyển và Đại dương (NOAA) cũng bị cắt ngân sách cho các quan trắc khí hậu (chỉ giữ lại các hoạt động thời tiết thiết yếu)【32】. Những động thái này thể hiện rõ ưu tiên của chính quyền Trump: giảm thiểu vai trò của khoa học khí hậu và môi trường trong hoạch định chính sách liên bang, tập trung vào tăng trưởng kinh tế ngắn hạn và năng lượng truyền thống.

Về mặt pháp lý và điều hành, Tổng thống Trump đã ký nhiều sắc lệnh để rút lại hoặc vô hiệu hóa các chính sách ESG và khí hậu ở cấp liên bang. Ngày 8/4/2025, ông ban hành sắc lệnh “Bảo vệ năng lượng Hoa Kỳ khỏi sự can thiệp của tiểu bang”, chỉ đạo Bộ Tư pháp tìm cách ngăn chặn việc thực thi các đạo luật cấp bang về khí hậu và năng lượng sạch mà chính quyền cho là cản trở “an ninh năng lượng quốc gia”【33】. Sắc lệnh này nêu đích danh một số chính sách khí hậu cấp tiến do đảng Dân chủ lãnh đạo ở các bang, như chương trình thị trường carbon (cap-and-trade) của California, luật “quỹ siêu phí khí hậu” mới thông qua ở New York và Vermont (đánh thuế các công ty nhiên liệu hóa thạch vì đóng góp vào biến đổi khí hậu), cùng các vụ kiện do chính quyền một số bang tiến hành chống lại các hãng dầu khí lớn【33】. Chính quyền Trump lập luận rằng những biện pháp cấp bang này “quá tải về ý thức hệ” và “vi hiến”, gây phương hại đến chính sách năng lượng quốc gia【33】. Tuy nhiên, động thái can thiệp này đã vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ các bang chịu ảnh hưởng. Thống đốc Kathy Hochul (New York) và Michelle Lujan Grisham (New Mexico), đại diện Liên minh Khí hậu gồm 24 tiểu bang theo đuổi mục tiêu Paris, tuyên bố sắc lệnh của Tổng thống sẽ không thể tước bỏ thẩm quyền của các bang, đồng thời khẳng định họ “sẽ tiếp tục thúc đẩy các giải pháp khí hậu để bảo vệ quyền được hưởng không khí và nước sạch của người dân, tạo việc làm năng lượng sạch và xây dựng tương lai an toàn hơn”【33】. Thống đốc California Gavin Newsom cũng lên tiếng cam kết rằng những nỗ lực cắt giảm ô nhiễm của tiểu bang sẽ “không trật khỏi đường ray bởi một văn bản đội lốt sắc lệnh hành pháp” nhằm đảo ngược tiến bộ khí hậu【18】. Như vậy, dưới thời Trump, đã hình thành sự đối đầu gay gắt giữa chính quyền liên bang và các tiểu bang tiến bộ về khí hậu – với việc liên bang tìm cách thu hồi quyền tự chủ của tiểu bang trong lĩnh vực này, trong khi nhiều tiểu bang lớn tuyên bố kiên định với các mục tiêu phát thải và năng lượng sạch của riêng họ.

Trên thực tế, một số bang lớn vẫn tích cực triển khai các sáng kiến PTBV và ESG riêng bất chấp xu hướng liên bang. California tiếp tục thực thi lộ trình cắt giảm khí nhà kính đầy tham vọng: duy trì chương trình cap-and-trade, đặt mục tiêu đạt 100% điện sạch và xe không phát thải vào các thập kỷ tới. Năm 2023, California thông qua hai đạo luật SB-253 và SB-261, yêu cầu các doanh nghiệp lớn hoạt động tại bang này phải công bố minh bạch phát thải khí nhà kính (bao gồm cả chuỗi cung ứng) và rủi ro tài chính liên quan đến biến đổi khí hậu bắt đầu từ năm 2026【1】. Mặc dù các luật này đang bị một số hiệp hội kinh doanh kiện tụng (cho rằng vi phạm quyền tự do kinh doanh), California tuyên bố sẽ bảo vệ đến cùng những tiêu chuẩn công bố thông tin khí hậu cấp bang tiên phong này. Tương tự, New York đã ban hành Đạo luật Quỹ Siêu phí Khí hậu cuối năm 2024 nhằm buộc các tập đoàn nhiên liệu hóa thạch đóng góp 75 tỷ USD trong 25 năm để tài trợ thích ứng biến đổi khí hậu【20】. Động thái này dẫn đến việc Bộ Tư pháp Hoa Kỳ dưới thời Trump đệ đơn kiện New York và Vermont vào tháng 5/2025, cho rằng luật của các bang này vi phạm quyền hạn liên bang và Điều khoản Thương mại liên tiểu bang trong Hiến pháp【20】. Song song đó, nhiều bang như Colorado, Illinois, New Jersey… cũng đang xây dựng dự luật yêu cầu doanh nghiệp báo cáo phát thải khí nhà kính và rủi ro khí hậu tương tự California【1】. Điều này cho thấy chính quyền các bang lớn phản ứng bằng cách củng cố hơn nữa cam kết phát triển bền vững ở cấp địa phương, tạo nên một bức tranh phân hóa: khi liên bang lùi bước thì cấp bang và địa phương ở Hoa Kỳ cố gắng tiến lên để lấp khoảng trống chính sách.

Phản ứng của các doanh nghiệp lớn tại Mỹ cũng rất đáng chú ý trước bối cảnh chính sách mới. Nhiều tập đoàn đã điều chỉnh chiến lược ESG của mình để thích nghi với môi trường chính trị thay đổi. Theo một khảo sát của Conference Board, khoảng 80% trong số 125 công ty lớn của Mỹ và đa quốc gia cho biết đã phải “tái hiệu chỉnh” chiến lược ESG trong năm 2025 do những thay đổi về chính sách khí hậu, năng lượng và ESG dưới thời chính quyền Trump【40】. Gần 3/4 số lãnh đạo ESG được hỏi dự báo rằng các bước đi của chính phủ sẽ “làm chậm lại” nỗ lực giảm phát thải carbon trong khu vực doanh nghiệp Mỹ, và 82% cho rằng quá trình chuyển dịch năng lượng trong nước sẽ mất đà【40】. Sự điều chỉnh phía doanh nghiệp thể hiện ở nhiều mặt: nhiều công ty tăng cường tham vấn pháp lý trong các quyết sách ESG và tinh chỉnh cách truyền thông về bền vững, nhấn mạnh hơn vào lợi ích kinh doanh thay vì các mục tiêu môi trường xã hội chung chung【40】. Xu hướng “đổi thương hiệu” ESG xuất hiện – các lãnh đạo cho biết họ tránh dùng thuật ngữ “ESG” hay “phát triển bền vững” trong nội bộ và truyền thông, thay vào đó nói về “quản trị rủi ro khí hậu”, “cơ hội thị trường trong chuyển đổi năng lượng” nhằm giảm nhạy cảm chính trị【36】. Trên thực tế, 65% doanh nghiệp được khảo sát thừa nhận đã gặp phản ứng tiêu cực đáng kể đối với các sáng kiến ESG của mình từ các nhóm vận động và chính giới, và hầu hết dự đoán làn sóng chống ESG sẽ còn tiếp diễn hoặc gia tăng trong vài năm tới【40】. Chỉ 8% số doanh nghiệp nói rằng họ chọn “tăng cường gấp đôi” cam kết ESG trước sự thay đổi chính sách, trong khi phần lớn giữ nguyên hoặc thận trọng điều chỉnh mục tiêu cho phù hợp bối cảnh mới【40】. Chẳng hạn, một số tập đoàn lớn đã lặng lẽ rút lại hoặc nới lỏng một số cam kết khí hậu tự nguyện: hãng bán lẻ Walmart thừa nhận khó đạt mục tiêu giảm 35% phát thải vào 2025 và đã gỡ bỏ tuyên bố mạnh mẽ về “thách thức khí hậu lớn nhất thời đại” khỏi website【26】; công ty thực phẩm Kraft Heinz vào đầu 2025 đã xóa mục tiêu cắt một nửa phát thải trước 2030 khỏi trang web cam kết khí hậu của mình, viện dẫn “những thách thức nội tại và bên ngoài”【26】. Trong lĩnh vực tài chính, một số tổ chức từng đi đầu cam kết phát thải ròng bằng 0 cũng chùn bước: ví dụ ngân hàng Wells Fargo đã hủy mục tiêu đạt net-zero cho danh mục cho vay vào 2050, và hầu hết các ngân hàng lớn của Mỹ (Bank of America, Morgan Stanley, Citigroup, JPMorgan Chase, Goldman Sachs) đã rút khỏi các liên minh tài chính khí hậu toàn cầu như Net-Zero Banking Alliance trong bối cảnh áp lực pháp lý từ các bang bảo thủ gia tăng【36】. Mặc dù vậy, cần nhấn mạnh rằng nhiều doanh nghiệp Mỹ, đặc biệt các tập đoàn đa quốc gia, vẫn duy trì nỗ lực hướng đến tính bền vững về thực chất. Họ đơn giản chuyển sang cách tiếp cận kín đáo hơn: tiếp tục đầu tư vào năng lượng tái tạo, công nghệ thấp carbon và đặt mục tiêu trung hòa carbon dài hạn nhưng tránh phô trương, nhằm vừa đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư và thị trường quốc tế, vừa giảm nguy cơ bị tấn công chính trị trong nước【36】. Thật vậy, về lâu dài các công ty này không thể bỏ qua ESG, do vẫn chịu sức ép mạnh mẽ từ các nhà đầu tư tổ chức toàn cầu và phải tuân thủ các quy định công bố thông tin bền vững ở châu Âu, Anh, Canada… đối với hoạt động của họ ở những thị trường đó【40】. Một báo cáo PwC năm 2024 cho thấy trên thế giới có tới 4.000 công ty đã công bố cam kết khí hậu (tăng gấp 9 lần so với năm 2019) và 37% trong số đó thậm chí nâng mức tham vọng mục tiêu【40】. Điều này phản ánh bối cảnh “một thế giới hai chiều” đối với doanh nghiệp: môi trường chính sách trong nước tại Mỹ trở nên ít thuận lợi, nhưng xu hướng toàn cầu về phát triển bền vững vẫn tiến lên, buộc các công ty lớn phải cân bằng để không tụt hậu và để giữ vững tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Sự thay đổi chính sách liên bang dưới thời Trump cũng đã tác động rõ rệt đến các quy định công bố thông tin ESG và khí hậu, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) thời chính quyền mới đã chuyển hướng, dừng gần như toàn bộ các sáng kiến về báo cáo bền vững. Quy định bắt buộc công bố rủi ro khí hậu và phát thải khí nhà kính cho các công ty đại chúng – vốn được SEC dưới thời Tổng thống tiền nhiệm thông qua năm 2024 – đã bị chặn lại. Tháng 3/2025, với đa số Ủy viên do đảng Cộng hòa kiểm soát, SEC bỏ phiếu ngừng tham gia việc bảo vệ quy định này trước tòa án【35】. Quy định yêu cầu doanh nghiệp niêm yết báo cáo lượng khí thải và rủi ro tài chính liên quan đến biến đổi khí hậu đã bị nhiều tổng chưởng lý bang và hiệp hội ngành kiện tụng ngay khi ban hành; thay vì tiếp tục tranh tụng để bảo vệ, SEC của ông Trump chọn cách rút lui, chấp nhận để tòa án đình chỉ quy định【35】. Quyền Chủ tịch SEC Mark Uyeda công khai gọi quy tắc công bố thông tin khí hậu này là “quá tốn kém và can thiệp không cần thiết”, thể hiện quan điểm muốn “khai tử” quy tắc dù không qua quy trình hủy bỏ chính thức【35】. Động thái này bị Ủy viên Dân chủ duy nhất của SEC phản đối kịch liệt, cho rằng ban lãnh đạo SEC đã “đem bỏ mặc một quy định hợp pháp” và “cầu mong tòa án sẽ bác bỏ nó” mà không tuân thủ thủ tục pháp lý đúng đắn【35】. Song song, SEC cũng chủ động hủy bỏ hàng loạt dự thảo quy định về ESG khác do chính quyền tiền nhiệm khởi xướng. Tháng 6/2025, SEC thông báo rút lại 14 đề xuất quy phạm thời Biden, trong đó có các quy tắc nâng cao minh bạch cho quỹ đầu tư gắn mác ESG và sửa đổi thủ tục cho phép cổ đông đề xuất các vấn đề ESG tại đại hội đồng cổ đông【5】. Bên cạnh đó, SEC đảo ngược hướng dẫn pháp lý ban hành năm 2021 (Staff Legal Bulletin 14L) vốn tạo thuận lợi cho cổ đông đưa các nghị quyết về môi trường, xã hội ra bỏ phiếu; việc thu hồi này khiến các công ty dễ dàng hơn trong việc loại bỏ những đề xuất cổ đông liên quan đến ESG khỏi chương trình họp【1】. Kết quả là áp lực từ cổ đông lên doanh nghiệp về các vấn đề như công bố rủi ro khí hậu, chiến lược phát thải giảm thiểu… đã suy giảm đáng kể trong năm 2025.

Các cơ quan quản lý tài chính khác cũng đồng loạt rút lui khỏi chương trình nghị sự ESG. Bộ Lao động Hoa Kỳ báo hiệu sẽ thu hồi quy định năm 2022 cho phép các quản lý quỹ hưu trí xem xét yếu tố ESG trong đầu tư – quay trở lại quan điểm cứng rắn thời Trump trước đây rằng người ủy thác chỉ được xét “lợi ích tài chính thuần túy” khi đầu tư quỹ hưu trí【1】. Lĩnh vực ngân hàng cũng chứng kiến bước thụt lùi về quản lý rủi ro khí hậu: Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ (OCC) vào cuối tháng 3/2025 đã rút hướng dẫn về quản trị rủi ro khí hậu dành cho các ngân hàng lớn (trên 100 tỷ USD tài sản) mà cơ quan này ban hành trước đó【4】. Ngay sau đó, Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) và Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi (FDIC) cũng lần lượt tuyên bố rút khỏi khuôn khổ hướng dẫn liên ngành về rủi ro khí hậu, chấm dứt nỗ lực tích hợp yếu tố khí hậu vào giám sát an toàn ngân hàng【4】. Chưa dừng lại, Fed cùng các cơ quan này còn rời bỏ Mạng lưới các Ngân hàng Trung ương về Xanh hóa Hệ thống Tài chính (NGFS) – nhóm sáng kiến quốc tế chia sẻ thông lệ tốt về quản trị rủi ro khí hậu tài chính【4】. Tháng 3/2025, Fed, FDIC và OCC thông báo ý định hủy bỏ quy định sửa đổi Luật Đầu tư Cộng đồng (CRA) ban hành tháng 10/2023 – vốn lần đầu đưa vào một số khuyến khích tài trợ dự án chống chịu thiên tai, nâng cấp hạ tầng chống biến đổi khí hậu cho cộng đồng dễ bị tổn thương【4】. Việc quay lại khung CRA cũ từ thập niên 1990 cho thấy các cơ quan này không muốn lồng ghép yếu tố khí hậu hay công bằng môi trường vào tiêu chí đầu tư cộng đồng của ngân hàng. Nhìn chung, sự thoái lui của các cơ quan quản lý Mỹ đã tạo ra khoảng trống lớn trong yêu cầu công bố thông tin và quản lý rủi ro ESG ở cấp quốc gia. Điều này khiến khoảng cách giữa chuẩn mực Mỹ và quốc tế ngày càng nới rộng – trong khi Liên minh Châu Âu, Anh, Canada… tiếp tục triển khai các quy định bắt buộc về báo cáo phát thải và rủi ro khí hậu, thì tại Mỹ các yêu cầu tương tự đang bị đình trệ hoặc xóa bỏ【36】. Hệ quả là nhiều doanh nghiệp Mỹ hoạt động toàn cầu phải tuân thủ hai hệ thống tiêu chuẩn khác biệt, và các nhà đầu tư lo ngại sự thiếu nhất quán này có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ cũng như rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp trong dài hạn【37】. Để ứng phó, ngoài nỗ lực của các tiểu bang tiên phong như đã nêu, giới đầu tư và các tổ chức xã hội dân sự tại Mỹ cũng chuyển hướng sang sử dụng tòa án và thị trường để thúc đẩy minh bạch ESG. Dù chính quyền liên bang không còn hậu thuẫn, áp lực từ cổ đông, khách hàng và khuôn khổ quốc tế nhiều khả năng vẫn buộc các công ty lớn của Mỹ duy trì việc báo cáo các thông tin ESG trọng yếu nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường và tránh tụt hậu trong xu thế phát triển bền vững toàn cầu.

Tài liệu tham khảo:

[1] Cynthia Hanawalt, “100 Days of Trump 2.0: The US Weakens Regulations Addressing the Financial Cost of Climate Change,” Columbia Law School Climate Law Blog, 30/4/2025.

[2] Reuters, “Trump issues order to block state climate change policies,” 9/4/2025.

[3] Timothy Gardner, Valerie Volcovici, Leah Douglas, “Trump budget proposes slashes to renewable energy, farms, EPA,” Reuters, 2/5/2025.

[4] Douglas Gillison, “US SEC votes to stop defending climate disclosure rules,” Reuters, 27/3/2025.

[5] Lamar Johnson, “SEC withdraws proposed rules on ESG disclosures, shareholder submissions,” ESG Dive, 16/6/2025.

[6] Lauren Schenkman, “Companies are recalibrating ESG strategies in response to US policy shifts: report,” ESG Dive, 24/6/2025.

[7] Mike Scott, “ESG Watch: New SEC rules under Trump turn up the heat for sustainable investors,” Reuters, 17/3/2025.

[8] Valerie Volcovici, Sheila Dang, “Trump’s climate withdrawal creates rare discord with Big Oil,” Reuters, 22/1/2025.

[9] Alejandro Lazo, “Trump targets California climate laws in new executive order,” CalMatters, 9/4/2025.

[10] Martina Igini, “These Companies Are Backtracking on Climate in Bow to Conservatives,” Earth.org, 18/3/2025.