ESG – Phòng ban sinh sau đi vào một ngôi nhà kín chỗ

Lập Ban ESG thì dễ. Phân công phân nhiệm mới khó.

Trong quá trình rà soát một quyết định thành lập Ban ESG gần đây, MCG nhận thấy đây là một ví dụ điển hình cho tình trạng phổ biến: một phòng/ban “sinh sau” đi vào một ngôi nhà đã kín chỗ.

Qua nhiều dự án tương tự, có một điều ngày càng rõ: bộ máy ESG gần như luôn là bộ phận sinh ra sau cùng trong doanh nghiệp. Kế toán đã có chức năng nhiệm vụ từ ngày thành lập. Nhân sự đã có. Kỹ thuật, pháp chế, văn phòng – tất cả đã có địa giới riêng, được văn bản hoá, được bảo vệ.

ESG đến sau, và không mang theo lãnh thổ mới, nó đi xuyên qua lãnh thổ của tất cả những người khác.

Dữ liệu phát thải nằm ở kỹ thuật; chính sách lao động nằm ở nhân sự; an toàn nằm ở các đơn vị vận hành; không có dữ liệu nào “của riêng” phòng ESG cả.

Nên khi một phòng vừa được giao xây khung ESG, vừa chấm mức độ áp dụng của các đơn vị, vừa tổng hợp báo cáo kết quả – các phòng ngang cấp có cảm giác bị một phòng khác “chấm điểm”. Và khi đó, phản ứng xuất hiện, mặc dù phản ứng đó không phải vì người ta chống ESG.

Người ta chống lại việc bị chấm điểm bởi một người vừa mới đến.

“Người làm – người kiểm tra – người chịu trách nhiệm”

Lời giải, thú vị thay, thường đã nằm sẵn trong chính doanh nghiệp.

Ở mảng quản trị rủi ro, nhiều doanh nghiệp đã vận hành mô hình ba tuyến phòng thủ từ lâu. MCG áp dụng nhất quán nguyên lý đó sang ESG: người làm, người kiểm tra, người chịu trách nhiệm – làm thế nào để ba vai không được chập vào một.

Người làm là các đơn vị chuyên môn: họ trực tiếp làm và sở hữu số liệu gốc. Người kiểm tra là bên soát xét độc lập với người làm – một đầu mối chuyên trách đối chiếu số liệu, kiểm soát nội bộ soát dưới góc độ tuân thủ, trên nữa là kiểm toán nội bộ. Người chịu trách nhiệm là người phải trả lời khi kết quả không đạt – trước ban điều hành, và cao nhất là trước Hội đồng Quản trị.

Nguyên tắc xuyên suốt chỉ có một câu: Không ai vừa làm, vừa tự kiểm tra, vừa tự báo cáo kết quả của chính mình.

Số liệu tự chấm có thể qua được một kỳ báo cáo. Nhưng nó khó đứng vững trước soát xét độc lập – và càng khó đứng vững trước nhà đầu tư.

Nghiên cứu đi trước, tư vấn đi sau

Khuyến nghị này không đến từ trực giác.

Trước khi đưa ra ý kiến tham vấn, MCG đã rà một lượt cách các doanh nghiệp niêm yết trong nước và khu vực tổ chức bộ máy ESG. Mô hình ba tầng – tiểu ban thuộc HĐQT, ban chỉ đạo cấp điều hành, bộ phận chuyên trách cùng mạng lưới đầu mối tại đơn vị – đã thành thông lệ ở các thị trường đi trước trong khu vực, và bắt đầu xuất hiện ở một số doanh nghiệp Việt Nam tiên phong.

Còn mặt bằng chung ở Việt Nam thì sao? Gần một nửa doanh nghiệp nói mình “có cấu trúc ESG chính thức”, nhưng lại không có sơ đồ, cấu trúc và tất nhiên không thể hiện được vai trò và trách nhiệm cụ thể.

Khoảng cách giữa hai con số ấy chính là hiện trạng phổ biến ở nhiều bản thảo: có ban, có phụ lục, nhưng chưa có phân vai.

Xét cho cùng, tư vấn là mang cái đã được kiểm chứng ở nơi khác về đúng bối cảnh của một doanh nghiệp cụ thể.

Sinh sau, nhưng không thể đến muộn

Đây không phải là phát hiện mới, nhưng là điều cần nghĩ kỹ nếu thật sự muốn những gì được tư vấn được thực thi và ở lại với doanh nghiệp.

Phòng ban ESG sinh sau – nhưng nghĩa vụ thì không chờ: Kiểm kê khí nhà kính đã thành nghĩa vụ bắt buộc với hàng nghìn cơ sở, công bố thông tin bền vững vẫn đều đặn đến hạn mỗi năm. Ngân hàng bắt đầu hỏi dữ liệu phát thải và hàng loạt thông tin về ESG khi doanh nghiệp tiếp cận các sản phẩm xanh, chuỗi cung ứng quốc tế hỏi trước khi ký đơn hàng; muốn go-global, doanh nghiệp cần thực hành PTBV, mang chứng chỉ ra để chứng minh năng lực xanh của mình.

Nghĩa là, doanh nghiệp không còn lựa chọn “làm hay không làm”. Chỉ còn lựa chọn làm với một bộ máy rõ vai, hay làm trong tình trạng nhiều phòng cùng điều phối và không ai chịu trách nhiệm.

Và có lẽ, đó là tất cả những gì một phòng ban sinh sau cần – không phải quyền lực, mà một chỗ đứng rõ ràng trong ngôi nhà đã kín chỗ.